f.
Yürümek.
1. Yürüyüş adımları atarak ilerlemek.
“Cürmeseñ, colnı öndĭrmiy köz yaşlari.” – (Mehmet Niyazi – Sagış).
2. İstenilen bir yönde ilerlemek.
“Anasın dinlemegen evlât, / Kocasın saymagan
awrat, / Boranda cürmegen at / Kapıñda tutma, sat.” – Atas.
3. (Çocuk) Ayakları üzerinde gezecek duruma gelmek. Bala cürmege başladı.
4. Yayan gezmek, yayan gitmek. Cürĭp bardık.
5. Gitmek, yola çıkmak.
“Üydekĭler şo kerek şiylernĭ hazĭrliy berĭp tururlar taa. Eger
haber kelgendiy bolsa, alır cüreberĭrmen.” – (Necip
H. Fazıl – Cawşılık).
6. Üzerine doğru gitmek, saldırmak. Uracak bolıp üstüne cüre.
7. mec. Geçmek, ilerlemek, değişmek. Hayat toktamay cüre.
8. Gezmek, dolaşmak.
“
Alla başım awıra, aydamagım, / Ay tamagım / Kaydalarda cüre
eken, / Aydamagım.” – (Boztorgay).
“Kaydan tüydıñ ne ĭşmen cürgenĭn ?” – (Necip
H. Fazıl – Cawşılık).
9. Bir vasıta ile dolaşmak. Maşinaman cüre. – Araba ile dolaşıyor.
10. Belli bir şekilde, istenilen şekilde davranmak, hareket etmek, iş görmek.
“Bĭz oynayık, küliyĭk, / Colda dogrı cüriyĭk. / Osallıklar kerekmiy, / Tek yakşılık bĭliyĭk.” – (Boztorgay).
“Abaylap cür. Awdarılgan car bolır.” – (Mehmet Niyazi – Sagış).
“Aydĭ zırıltı eteberme. Senĭñ emrĭñmen cürecekmen mĭ men ?” – (Necip
H. Fazıl – Cawşılık).
11. (Alet ve makineler) Çalışmak, iş görmek.
12. Bulunmak.
“Böralĭ Galiçya’da, Bukovina’da kurşunlar, gülleler astında cürgende
hep Zahide’nĭ tüşüne,
her yerde onıñ kölgesĭn köre
edĭ.” – (Mehmet Niyazi – Sawlıkman Kal).
13. (Daha çok fiilin emir kipinde) Bir yere girmek, buyurmak.
“Alĭmseyit : (Yavaş)
Áná bĭr kısmet taa. (Bakırıp) Cür, cür Bawbek akay !” – (Necip
H. Fazıl – Cawşılık).
“Alikĭm selâm,
hoş keldĭñ Anife’ttam, cür.” – (İsmail Ziyaeddin –
Çora Batı).
14. Yardımcı fiil görevinde olunca, belli bir işi sürdürmek, belli bir şekilde yaşamak anlamında tasviri fiiller kurar.
“Şanlarıman ögĭngen millet bolıp
bĭr cürsek, / Nurlar saçsa yüksekten curtımızga kök.” – (Mehmet Niyazi – Sagış).
“Kaşık
börek imanım, / Kalca dinĭm. / Kaş oynatıp, köz kısıp / Cürgen künlerĭm şay
arüw.” – (Boztorgay).
15. Bir fikre kapılıp, bir düşünceye inanıp yaşamak.
“
Aná endĭ balam sokta boldı
dep cürgende, rahmetlĭ Tölew akay dünyadan köçtĭ.” – (Mehmet Niyazi – Sawlıkman Kal).
“Keşe keştĭm karaltıñndan kemanemen, daremen. /
Aná bügün ,
aná yarın alırman
dep cüremen.” – (Boztorgay).
Artından cürmek (Bĭr ĭşĭn …) – Bir işi yapmak. “Menĭm bĭlmegen ĭşĭm tuwul ya. Beş altı seneden berĭ bonıñ artından cüremĭz.” – (Necip H. Fazıl – Cawşılık).
Arpa boyı col cürmek – Pek az ilerlemek.
Cuwırıp cürmek – Koşmak, koşturmak.
Cu
