BALABAN – Kırım Tatarca – Türkçe

s. ve is.

Büyük; iri. Eşanl. büyük, ĭrĭ, üyken .
1.(Somut şeyler için) Ölçüleri, miktarı fazla olan; Kĭşkene karşıtı. Balaban at – Büyük at. Balaban aylık – Büyük maaş.

“, cawınım, / Balaban bolsın kawınım. / Tĭzden bolgan otlaknı / Caldap cürsĭn sawınım.” – (Boztorgay).

2. (Soyut kavramlar için) Çok, ortalamayı aşan.

“Tışarıda tasawurlarman caşap, üyge kĭrgende balaban coklık, kara fıkarelĭk körse kalbĭ taşmaz mı ?” – (Necip . Fazıl – Caş Fidanlar).

“ balaban köç te 1856 Kırım sawaşından sonra bolgan.” – (Mehmet . Vani Yurtsever – Kartman Caş Arasında).

3. is. ve s. Yetişkin, belli bir yaşa gelmiş. Balabanga saygı – Büyüğe saygı.

“Ne kıyar kıdırasıñız mında ? Anyerde hocañız oturı, babalarıñız oturı. Ketĭñĭz şĭndĭ. Balaban bolganda kelĭrsĭñĭz.” – (Müstecib Ülküsal – Bayram Şenlĭgĭ).

4. s. Yaşça büyük olan.

“ Hediye degenlerĭ balabanları emĭş.” – (Necip . Fazıl – Kırım).

5. s. Önemli, üstün nitelikli, seçkin. Balaban önder. Balaban ĭşler.

Awzı balaban – Bol keseden atan, abartarak konuşan.

Balaban abdes – Büyük aptes.

Balaban akay – Koskoca adam.

Balaban bolmak – a) Büyümek. b) mec. Büyük adam olmak, önemli bir kişi olmak.

Balaban harf – Büyük harf.

Balaban kĭşkene – Büyüklü küçüklü, hepsi bir arada.

Balaban laf etmek – Büyük söz söylemek.

Özĭn balaban körmek – Kendini büyük görmek.

Anañ Tat babañ Tat, ne kerek saga balaban at, mĭn eşegĭñ corgalat.” – Deyim. Soyun sopun belli, niye büyüklük taslarsın, haline göre davran.

Balabanman balaban, kĭşkenemen kĭşkene bolmak. – Deyim. Büyükle büyük, küçükle küçük olmak.

Balaban balık kĭşkene balıknı cutar. – Atas. Büyük balık küçük balığı yutar.

Balaban başnıñ balaban dertĭ bolır. – Atas. Büyük başın büyük derdi olur.

Balaban kapınıñ balaban tepkĭsĭ bolır. – Atas. Büyük kapının büyük sürgüsü olur.

Balaban lokma kap, balaban laf etme. – Atas. Büyük lokma yut, büyük söz söyleme.

Balabanga saygı, kĭşkenege süygü. – Atas. Büyüğe saygı, küçüğe sevgi.

Dewecĭmen dost bolgannıñ kapısı balaban bolır. – Atas. Deveciyle dost olanın kapısı büyük olur.

Erkek tananıñ başı balaban – Atas. Erkek dananın başı büyük olur.

Suw kĭşkenenĭñ col balabanıñ. – Atas. Su küçüğün, yol büyüğün.

Türk Lehç. : Kırım. – balaban, büyük; Karaçay Malkar. – balapan; (Kırım., Nog., Kazak.’da biraz değişik anlam da var : balapan – kuş yavrusunun büyümüş olanı, palazı ; Çelebi Cihan – Karılgaçlar Duası : “Karılgaçlar … raflarga konar, yavrularına baka baka, kuwana kuwana duasını okur ; küçük yımşak, sarı gagalı balabanlarına da öğretir.” Rom. – puiandru);

Rom: adj. 1. Mare; care depăşeşte dimensiunile obişnuite. 2. Superior, considerabil. 3. (Om) Matur, în vârstă. 4. Mai mare ca vârstă. 5. Distins, măreţ, de seamă, important.