is.
Ana.
1. Çocuğu olmuş kadın. Var. anay, anne. Eşanl. aba1, nene.
“Bugün bala bolsañ da, yarın ana sensĭn, / Her tuwganga Tatarlık üfürecek sensĭn.” – (Necip H. Fazıl – Tatar Kızına).
“Kerime : Sálte senĭñ kızıñ mı o ? Menĭm de hakkım bar onda. Hem senĭñkĭnden de köp. Ul atañkı, kız anañkı.” – (Necip H. Fazıl – Cawşılık).
2. is. Bir çocuğa göre, kendisini doğuran kadın.
“Men anamnıñ bĭr kızı edĭm, / Konca gül edĭm. / Aşılmagan konca gül edĭm. / Sarardım soldım.” – (Boztorgay).
“Gülsüm hanım, arüçe kız / İstanbul’da tuwgan edĭ. / Yaşı boldı altı yedĭ. / Anasından sordı cangız : / – Anam, Kırım kayday curttır ?” – (Mehmet Niyazi – Sagış).
3. Yavrusu olan dişi hayvan. Ana ayuw – ana ayı. Ana pepiy – ana hindi.
“Boztorgay degen aywanıñ / Cılgada bolır yuwası. / Cawun cawsa sel alır balasın, / Cılay da kalır anası.” – (Boztorgay).
“Ata kaz, ana kaz man ballarnıñ aldına geşken, onlarnı derege akete edĭ.” – (Heyet – Tatar Tĭlĭ II).
4. Dince aziz tanınan bazı kadınlar için kullanılan saygı unvanı. Hazreti Meryem Ana.
5. Yaşlı kadınlara saygı ile seslenme sözü.
6. mec. Velinimet; sevgi ve saygı ile bağlanılan şey.
“Curtumız bĭr anadır, / Bĭz onıñ süygüllerĭ.” – (Boztorgay).
7. is. Mitoloji ve folklorda sözü edilen, insanlara kötülük yapan kocakarı suretinde yaratıklar. Kuyu anası. Taw anası.
8. s. Asıl, esas, temel. Ana meseleler – temel meseleler.
9. is. mec. Kaynak, sebep, etken, bir şeyin meydana gelmesine sebep olan şey. Yamanlıklarıñ anası – Kötülüklerin anası.
10. Yapım eki. Bazı kelimelerle isim tamlaması şeklinde birleşerek çeşitli bileşik isimlerin ve ilmi terimlerin yapısında yer alır. Ana col. Coğr. Ana yön. Mat. – Ana dogrusı. Fiz. Ana tĭtreşĭm.
Rom: s. 1.-2. Mamă. 3. Mamă (a puilor de animale). 4. Termen de respect pentru o femeie sfântă. 5. Termen de respect cu care se adresează unei femei în vârstă. 6. fig. Mamă, protectoare. 7. (Mitol. şi folclor). Duh rău închipuit sub înfăţişare de bătrână. 8. adj. De bază, fundamental, principal. 9. Sursă, izvor, cauză. 10. (În compuneri) Principal, fundamental, de bază, -mamă.
